پنج ) احاديثى كه مىگويند نام برخى از أئمة در بعضي از آيات قرآن بوده است ؛ شش ) رواياتى كه دلالت بر تحريف به نقيصه دارند . 20 . در يك نگاه كلى ، اعتبار أحاديث تحريف‌نما در منابع شيعي چقدر است ؟ بررسى دقيق اين اخبار چند نكته را به اثبات مىرساند : 1 . اين اخبار از نظر تعدّد سند جزو اخبار آحاد به شمار مىآيند ( در برابر أحاديث مستفيضه ومتواترة ) . اگر برخى از دانشمندان اماميه اين أحاديث را كثير يا متواتر مىشمرند « 1 » ، با آحاد بودن طرق آنها وناچيز بودن أحاديث تحريف در معناى مورد نزاع منافاتى ندارد ؛ چون خود آنان تصريح دارند كه اين كثرت از نوع تواتر معنوي است « 2 » ؛ بدين معنا كه اين روايات گوناگون‌اند ودر يك معناى جامع ( يعنى تغيير به طور مطلق ) مشترك‌اند ، اين گونه‌ها شامل تحريف در معناى آية ( نه در لفظ آن ) ، مخالفت در تأليف آيات از نظر تقدم وتأخر ، اختلاف قرائات و . . . مىشود ؛ بنابراين حجم سندهاى أحاديث تحريف‌نما به معناى مورد بحث ( نقص در ألفاظ قرآن ) در مقايسه با حجم أسناد گونه‌هاى متعدد ، به صورت خبر واحد خواهد بود . 2 . بيش‌تر اين أحاديث مرسل ومجعول وراويانشان از نظر دانشمندان رجال‌شناس ، ضعيف ويا مجهول قلمداد شده‌اند ؛ « 3 » چه اين كه ، اگر سندهاى اين اخبار با يكديگر مقايسه شوند ، روشن مىشود كه روايات مرسل بخشي از همان روايات مسندند ، نه مستقل از آنها . « 4 »

--> ( 1 ) . ر . ك : محمد باقر مجلسي ، مرآة العقول ، ج 12 ، ص 525 ؛ نعمةاللَّه جزايرى ، الأنوار النعمانية ، ج 2 ، ص 357 ، ومحمد صالح مازندرانى ، شرح جامع على الكافي ، تعليق ميرزا أبو الحسن شعرانى ، ج 11 ، ص 76 ( 2 ) . ر . ك : محمد باقر مجلسي ، همان . از همين رو علامه مجلسي در بحار الأنوار بابى را با عنوان « فضل‌القرآن واعجازه وأنّه لا يتبدّل بتغير الأزمان . . . » گشوده است . ر . ك : بحار الأنوار : ج 92 ، ص 1 ، ومحمد صالح مازندرانى ، همان ، ج 11 ، ص 76 . ( 3 ) . محمد بن محمد نعمان ( شيخ مفيد ) ، المسائل السروية ، تحقيق صائب عبد الحميد ، ص 78 ونيز ر . ك : امام خمينى ، أنوار الهداية ، ص 243 ؛ محمد جواد بلاغى ، آلاء الرحمن في تفسير القرآن ، ص 26 ، ونگارنده ، همان ، ص 55 . ( 4 ) . نگارنده ، همان ، ص 56 - 59 .